از آنجایی که شاخص WQI یکی از مناسبترین شاخص ها برای ارزیابی کیفیت آب های زیرزمینی محسوب می شود در این پژوهش از شاخص WQI برای ارزیابی کیفیت منابع آب زیرزمینی در دو سال 1391 و 1396 استفاده شد. پارامترهای مورد استفاده عبارت بودند از: PH، کلراید، سولفات، کل جامدات محلول، سختی کل، قلیائیت، سدیم. نتایج ارزیابی نشان داد که میزان کیفیت منابع آب زیرزمینی دشت سرایان در سال 1396 بیشتر از سال 1391 بود. با توجه به اینکه خشکسالی چند ساله در منطقه حاکم هست نتایج نشان داد که پمپاژ بیش از حد از آب های زیرزمینی چاه ها و عدم مدیریت مناسب در بهره برداری از منابع آب زیرزمینی در سال 1391 باعث کاهش کیفیت منابع آبی گردیده است بطوریکه 15درصد از منابع آبی در محدوده بد و 5 درصد در محدوده خیلی بد قرار گرقتند. اجرای طرح احیا و تعادل بخشی منابع آب با هدف کنترل و مدیریت برداشت منابع آب و در نتیجه برقراری تعادل بین تغذیه و برداشت از این منابع باعث گردید با توجه به اینکه دشت سرایان بحرانی ممنوعه می باشد ولی کیفیت آب بدلیل کاهش برداشت و مدیریت مناسب در بهره برداری در سال 1396 افزایش یابد بطوریکه تمام منابع آبی مورد مطالعه در محدوده خوب و عالی قرار گفته اند.

شاخص کیفیت آب زیرزمینی (GWQI) برای ارزیابی کیفیت آب های زیرزمینی و مناسب بودن آن برای اهداف مختلف استفاده می شود. این شاخص توسط یکپارچه سازی داده ها و تولید یک عدد که بیانگر کلی کیفیت آب است بکار می رود. در این تحقیق تغییرات کیفیت آب زیرزمینی در آبخوان قزوین در یک دوره 15 ساله منتهی به سال 1400 با استفاده از GWQI مورد بررسی قرار گرفت. برای این منظور طیف وسیعی از پارامترهای شیمیایی آب شامل Na ,K، Mg، Ca، SO4، Cl، HCO3، pH، TDS، EC و TH استفاده شدند. نتایج نشان می دهد که حداقل مقدار GWQI از 6/18 تا 2/24 و مقدار حداکثری آن از 1/118 تا 2/205 متغیر بود. در میان پارامترهای کیفی EC و K به ترتیب بیشترین و کمترین تاثیر را در مقدار GWQI داشتند. نتایج آزمون روند من کندال نیز نشان دهنده عدم وجود یک روند معنادار در شاخص GWQI بود. همچنین آنالیز مکانی نتایج نشان داد که محدوده مینیمم GWQI در قسمت شمال و شمال غرب آبخوان و محدوده ماکزیمم آن در غرب آبخوان قرار داشتند. ذکر این نکته ضروریست که محدوده جغرافیایی مربوط به مینیمم GWQI بسیار گسترده تر از محدوده ماکزیمم آن بود که نشان دهنده کیفیت مناسب آب زیرزمینی در اکثر نواحی بود.

در این مقاله یک روش پیشنهادی مبتنی بر تحلیل های چندمتغیره جهت توسعه شاخص کیفی آب زیرزمینی ارائه شده است. روش شناسی ارائه شده مبتنی بر سه مرحله کلی انتخاب، استانداردسازی و تجمیع پارامترهای انتخابی در جهت توسعه شاخص های کیفی آب زیرزمینی است که با بهره گیری از استانداردهای محلی و منطقه ای انجام می پذیرد. در این روش، با انتخاب مجموعه از پارامترهای همجنس، مقدار غلظت نرمال ترکیبات از طریق تقسیم غلظت متوسط آن بر حداکثر مجاز مورد اشاره در استانداردهای کیفی، بطور مجزا تعیین و محاسبه می گردد. سپس بر اساس وزن های پیشنهادی، شاخص نهایی کیفیت آب زیرزمینی با وزندهی کمیت های استاندارد شده بطور مستقل تعیین می گردد. به منظور ارزیابی روش پیشنهادی، در این تحقیق از اطلاعات موجود از آب های زیرزمینی استان قزوین جهت ارزیابی مطلوبیت شرب آن از نظر محتوی مواد معدنی و پارامترهای عمومی استفاده شده است. با فرض عدم آلودگی آب، در مرحله انتخاب، هشت پارامتر کیفی تاثیرگذار (اعم از K+ ,Na+, Ca2+, Mg2+, So2-4, Cl-، TDS و pH) که سابقه اطلاعاتی دقیق تری از آن ها در دسترس بوده، انتخاب گردیده است. با استانداردسازی این پارامترها بر اساس استانداردهای کیفی آب شرب ایران و وزن دهی این مقادیر، در نهایت مجموعه ای از شاخص های کمی برای کیفیت آب چاه های منطقه مورد مطالعه توسعه داده شد. به منظور ایجاد تصویری مناسب از محدوده مطلوب تغییر این شاخص ها و نیز جهت ارزیابی مقایسه ای آن ها، شاخص های بدست آمده به روش فوق با شاخص های بدست آمده از آب های معدنی مقایسه گردید. ترسیم مقایسه ای نتایج بدست آمده بصورت خطوط هم شاخص، در نهایت تصویری واضح از وضعیت کیفی آب های زیرزمینی دشت قزوین از منظر محتوی مواد معدنی آن فراهم ساخته است. نتایج این مطالعه گویای نزدیکی محتوی املاح معدنی و پارامترهای عمومی آب های زیرزمینی برخی از نقاط استان به آب های معدنی، که کیفیت شرب آن ها مورد تایید است، می باشد. بدیهی است تعیین مطلوبیت عمومی آب های زیرزمینی برای مصارف شرب علاوه بر بررسی املاح معدنی نیازمند به بررسی سایر پارامترهای درگیر نیز می باشد.

افزایش تقاضا برای آب منجر به بهره برداری بیش ازحد آب های زیرزمینی و کاهش کیفیت این منابع شده است. پایش کیفیت آب های زیرزمینی از نظر عوامل محیطی و اقتصادی بسیار مهم است. شاخص های مربوطه، کیفیت آب را به عنوان یک عدد مشخص نشان می دهند تا نمایش مفیدی از کیفیت کلی آب برای یک هدف معین ارائه و همچنین درک مؤثری از اطلاعات کیفی آب را امکان پذیر نماید. هدف پژوهش حاضر، تجزیه و تحلیل وضعیت کیفی آب های زیرزمینی شهرستان خانمیرزا، لردگان، بروجن، اردل و کیار بر مبنای شاخص های WQI و GWQI بر اساس موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران (ISIRI) و استاندارد سازمان جهانی بهداشت (WHO) است. در این پژوهش 28 نمونه از آب زیرزمینی (چاه) از نقاط مختلف در شهرستان خانمیرزا، لردگان، بروجن، اردل و کیار در بازه زمانی 1400-1399 برداشت شده و 10 پارامتر کیفی HCO3، K، pH، TDS، EC، Ca، Na، Mg، Cl و SO4 مورد آنالیز شیمیایی قرار گرفت. با استفاده از روش درون یابی وزن دهی عکس فاصله در منطقه مورد مطالعه، نقشه پهنه بندی شاخص های فوق تهیه شد. نتایج نشان داد که بر طبق شاخص های WQI و GWQI اکثر نمونه ها در طبقه با کیفیت قابل قبول قرار گرفتند. با بررسی همبستگی پیرسون بین شاخص های WQI و GWQI و پارامترهای مورد استفاده، مشخص شد، دو پارامتر TDS و EC با ضرایب 0/982 و 0/989 بیشترین میزان همبستگی را در سطح معنی داری یک درصد با شاخص WQI دارند. همچنین پارامترهای TDSو Ca با ضرایب 0/975 و 0/979 بیشترین همبستگی را با شاخص GWQI در سطح معنی داری یک درصد دارند.

زمینه و هدف: یکی از مهمترین منابع آب های مصرفی در دنیا، آب های زیرزمینی می باشد. یکی از راه های جامع و متداول برای ارزیابی کیفیت آب، استفاده از اندیس های کیفی است. منطق فازی به عنوان یک روش مناسب از هوش مصنوعی جهت توسعه سیستم های پیچیده و نامشخص مانند اندیس های محیط زیستی مورد استفاده قرار می گیرد. هدف اصلی این مطالعه ارائه یک شاخص جامع کیفی برای آب های زیرزمینی بر پایه منطق فازی بر اساس خصوصیات مختلف کیفی آب می باشد.روش کار: در این مطالعه از 24 پارامتر مختلف فیزیکوشیمیایی آب بر اساس تاثیرات آن بر روی کیفیت آب و همچنین مصرف کننده استفاده شده است. طراحی شاخص کیفی بر اساس سیستم استنتاج فازی و به روش ممدانی صورت گرفته است. بعد از طراحی، شاخص به وسیله داده های حاصل از آب قنات های یزد مورد ارزیابی قرار گرفت.یافته ها: شاخص کیفی ارائه شده در این مطالعه نسبت به شاخص NSF که از 9 پارامتر برای بیان کیفیت آب استفاده می کند، دارای نتایج سختگیرانه تری است. این اختلاف می تواند به دلیل تفاوت در تعداد پارامترها و رابطه درونی پارامترها بر یکدیگر باشد. در ارزیابی شاخص ارائه شده با داده های حاصل از قنات های یزد، خروجی سیستم کیفیت پایین آب را نشان می دهد که پایین تر از استاندارد لازم برای مصارف آشامیدنی می باشد.نتیجه گیری: با توجه به نتایج به دست آمده می توان گفت که شاخص کیفی آب پیشنهاد شده توسط این مطالعه می تواند به عنوان ابزار جامعی برای نشان دادن کیفیت واقعی آب به ویژه در زمانی که با اهداف مصارف انسانی همراه باشد، مورد استفاده قرار گیرد.

ارزیابی کیفی منابع آب زیرزمینی از نظر تأمین آب شرب، اهمیت شایانی دارد. منابع آب زیرزمینی دشت عجب شیر واقع در حاشیه دریاچه ارومیه به دلیل برداشت بی رویه با افت سطح آب و نفوذ آب شور به سفره آب شیرین مواجه شده است. هدف این مطالعه، پهنه بندی کیفیت آب زیرزمینی دشت با استفاده از شاخص کیفی آب زیرزمینی و سامانه اطلاعات جغرافیایی است. در این مطالعه، از نتایج آنالیز 10 پارامتر شیمیایی کلسیم، سدیم، منیزیم، پتاسیم، سولفات، بی کربنات، کلراید، هدایت الکتریکی، کل جامدات محلول و سختی کل در 15 حلقه چاه استفاده شد. ابتدا نقشه غلظت مؤلفه ها به روش کریجینگ ترسیم شد. سپس بر اساس استاندارد شرب سازمان بهداشت جهانی، نقشه نرمال و رتبه تهیه و با استخراج وزن هر مؤلفه از نقشه رتبه، نقشه شاخص کیفی تهیه شد. نتایج نشان داد که مقدار شاخص کیفی بین 61 تا 81 در رده های متوسط تا قابل قبول است. تحلیل حساسیت مدل به روش حدف تک نقشه نشان داد که شاخص کیفی نسبت به پتاسیم حساس تر است. به طورکلی، شاخص کیفیت آب در شمال شرقی به جنوب غربی دشت و سایر مناطق آن به ترتیب در رده قابل قبول و رده متوسط قرار می گیرد.